Chương trình cũ không bị lỗi, nhưng bối cảnh đã thay đổi.

Câu hỏi đặt ra hôm nay không phải là:"Chương trình cũ có đúng hay không?" mà là: "Những giả định chương trình cũ được xây dựng dựa trên môi trường học tập và hoạt động hiện tại hay không?"

Chính câu hỏi này là lý do để chúng ta xem xét việc tái thiết kế học phần Nguyên lý kế toán trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) đang thay đổi cả giáo dục lẫn hoạt động của doanh nghiệp.

Chương trình nguyên lí kế toán được xây dựng trên những giả định nào?

Tất cả các chương trình đào tạo đều được thiết kế dựa trên những giả định, định nghĩa nhất là về người học, môi trường học tập và yêu cầu nghề nghiệp. Đối với phần Nguyên lý kế toán, một số nền tảng giả định đã được thiết lập qua nhiều năm như sau:

Giả định thứ nhất: người học tự động quyết định bài tập năng lực của chính mình . Giảng viên giao bài tập, phân tích chứng từ sinh viên, định nghĩa, ghi sổ và hoàn thành bài làm. Từ kết quả đó, người nghiên cứu đánh giá mức độ hiểu bài của từng người học.

Giả định thứ hai: bài làm phản ánh năng lực thực sự của sinh viên . Khi bài tập được hoàn thành, học viên có cơ sở để xác định học viên hiểu hay chưa hiểu nội dung môn học.

Giả định thứ ba: tập dữ liệu đã được chuẩn hóa . Các chứng từ đầu vào trong chương trình giáo dục thường được làm rõ ràng, loại bỏ sai sót, thiếu thông tin hoặc các vấn đề không mong muốn. Người học tập trung vào việc sử dụng kế hoạch toán nguyên để xử lý dữ liệu, thay vào đó phải dành thời gian thu thập, kiểm tra và chuẩn hóa dữ liệu.

Những giả định này hoàn toàn phù hợp trong bối cảnh công nghệ trước đây.

AI không làm thay đổi nguyên lý kế toán mà thay đổi cách con người học kế toán

Một hiện tượng đang diễn ra ở nhiều cơ sở đào tạo là sinh viên sử dụng AI để giải quyết bài tập học.

Quy trình này diễn ra rất đơn giản:

• Sinh viên chụp hình bài tập.
• Gửi cho AI.
• Nhận lời giải.
• Sao chép vào bài làm.
• Nộp cho giảng viên.

Nếu nhìn vào bài viết, học sinh có thể tìm thấy một lời giải khá đầy đủ, trình bày logic và thậm chí còn đẹp hơn nhiều so với bài làm của học sinh trước đây. Nhưng điều mà học viên đang đánh giá lúc này là gì? Năng lượng của sinh viên là gì? Hay là năng lượng của hệ thống AI mà sinh viên đã sử dụng? Đây là một câu hỏi mà chương trình đào tạo truyền thống chưa từng phải đối mặt.

Nhiều giảng viên lựa chọn giải pháp gọi sinh viên lên bảng, yêu cầu giải bài trực tiếp và không được phép sử dụng điện thoại. và có vẻ đây sẽ là cách để đánh giá năng lực đúng đắn của người học. Tuy nhiên, thực tế tại nhiều lớp học đã tìm thấy một biểu tượng khác xuất hiện, đó là bắt đầu hình thành nhiều phương thức truyền thông tin để giải quyết vấn đề này như có lớp sử dụng nhóm trò chuyện riêng để hỗ trợ người đứng trên bảng, ... Nếu mục tiêu của giáo dục được tìm thấy ở mọi cách để loại AI ra khỏi lớp học, rất có thể cuộc đua này sẽ không có điểm dừng.

Trong khi đó, doanh nghiệp lại đang đi theo một hướng hoàn toàn khác và Một nghịch lý đang hình thành.

Trong doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp sử dụng phần mềm ERP, phần mềm kế toán, hệ thống hóa đơn điện tử và quản trị dữ liệu, AI đang được xem là một công cụ nâng cao năng suất lao động.

Doanh nghiệp kỳ vọng nhân viên biết sử dụng AI để:

• Phân tích dữ liệu;
• rà soát, kiểm tra chứng từ;
• hỗ trợ báo cáo;
• kiểm tra sai cột;
• tổng hợp thông tin từ nhiều nguồn;
• tự động hóa các công việc lặp lại.

Nói cách khác, doanh nghiệp không đặt câu hỏi: "Làm cách nào để cấm nhân viên sử dụng AI?"

Mà họ đặt câu hỏi: "Làm thế nào để nhân viên sử dụng kết quả hiệu quả AI, có chứng minh và cam kết về kết quả?"

Nếu nhà trường chỉ tập trung xây dựng các phương pháp loại bỏ AI từ quá trình học tập, trong khi doanh nghiệp lại yêu cầu người lao động biết khai thác AI một cách chuyên nghiệp, khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn nghề nghiệp sẽ ngày càng lớn.

Một khoảng trống khác: Những bộ chứng từ được sử dụng trong giảng dạy là dữ liệu đã được làm sạch

Một điểm đặc biệt của chương trình Nguyên lý kế toán hiện nay là hầu hết các bài tập đều sử dụng bộ chứng từ đã được chuẩn hóa. Thông tin cần thiết gần như đã đầy đủ. Các sai sót đã bị loại bỏ. Dữ liệu đã được sắp xếp. Điều này giúp người học tập trung hiểu được bản chất kế toán và kiểm tra tài khoản.

Tuy nhiên, khi bước vào doanh nghiệp, không hề có cơ hội nhận được một bộ dữ liệu "đẹp" như trong chương trình. Thông tin có thể đến từ email, tin nhắn, tệp PDF, ảnh chụp đơn, hợp đồng, bảng tính Excel, hệ thống ERP hoặc các nguồn dữ liệu điện tử khác. Không có ít trường hợp thiếu dữ liệu, lặp lại hoặc chưa được chuẩn hóa.

Trong bối cảnh đó, năng lực nghề nghiệp không chỉ dừng lại ở việc ghi nhận nghiệp vụ kế toán mà còn bao gồm các khả năng kiểm tra, xác minh, làm sạch và phân tích dữ liệu , trong đó AI đang trở thành một công cụ hỗ trợ quan trọng.

Điều này đặt ra yêu cầu mới cho chương trình đào tạo: người học không chỉ học cách xử lý dữ liệu đã hoàn chỉnh mà còn cần học cách đánh giá chất lượng dữ liệu và sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ, thay thế cho tư vấn chuyên môn.

Vì sao cần tái thiết kế chương trình Nguyên lý kế toán ứng dụng AI?

Từ những thay đổi trên, có thể thấy điều cần thay đổi không phải là bản chất của kế toán. Nguyên lý kế toán vẫn giữ nguyên giá trị nguyên với các phương pháp như chứng từ, tải khoản không thay đổi chỉ vì AI xuất hiện. Nguyên tắc ghi sổ kép, bằng chứng phương pháp từ hoặc báo cáo tài chính báo cáo quy tắc nguyên tắc vẫn là nền tảng của kế toán nghiệp vụ.

Điều cần thay đổi là cách tổ chức hoạt động dạy học, cách xây dựng nội dung môn học và cách đánh giá năng lực học tập của người học. Một chương trình Nguyên lý kế toán ứng dụng AI không nhắm mục tiêu thay thế chương trình hiện hành mà nhắm bổ sung những năng lực mà môi trường nghề nghiệp mới đang yêu cầu. Người học cần được tiếp cận quy trình nghiệp vụ doanh nghiệp nghiệp, nhận diện các phần hành kế toán, hiểu mối liên hệ giữa kế toán với các bộ phận khác, làm quen với các phần mềm kế toán như MISA hoặc Smart Pro và biết sử dụng AI để hỗ trợ phân tích, kiểm tra và đưa ra quyết định trong phạm vi chuyên môn.

Quan trọng hơn, chương trình cần chuyển tâm trí từ việc ghi nhớ thao tác sang phát triển năng lực nghề nghiệp, bao gồm tư duy phản biện, khả năng kiểm tra kết quả do AI tạo ra và trách nhiệm của người kế toán đối với thông tin tài chính chính.

AI không phải là đáp án, nhưng AI đã trở thành điều kiện của môi trường đào tạo mới

Có một quan điểm cần được khẳng định: AI không phải là giải pháp cho mọi vấn đề của giáo dục kế toán. AI cũng không thay thế vai trò của học viên, không thay thế tư duy kế toán và càng không thay thế trách nhiệm nghề nghiệp của người học.

Tuy nhiên, AI đã trở thành một điều kiện của môi trường đào tạo mới, giống như máy tính, Internet hay phần mềm kế toán từng trở thành điều kiện tất yếu của môi trường làm việc trước đây.

Vì vậy, nhiệm vụ của chương trình đào tạo không phải là khuyến khích sử dụng AI bằng mọi giá, cũng không phải tìm loại bỏ AI khỏi lớp học. Điều cần thiết hơn là thiết kế lại phương pháp giảng dạy, phương pháp học tập và phương pháp đánh giá để người học biết sử dụng AI đúng mục tiêu, có trách nhiệm và gắn kết với năng lực nghề nghiệp của kế toán .

Đó không chỉ là sự thay đổi của một phần học mà còn là bước chuyển tiếp cần thiết để chương trình đào tạo kế toán tiếp tục giữ giá trị trong một môi trường nghề nghiệp đang thay đổi nhanh chóng.